Analiza: Šest alternativnih izbornih modela

Kao rezultat dugogodišnje saradnje sa ekspertima iz izbornog prava, građana i aktivista inicijativa za promenu izbornog sistema Biram koga biram izdala je radnu verziju analize šest alternativnih izbornih modela. Analiza obuhvata prednosti i mane važećeg izbornog modela u Srbiji – proporcionalnog izbornog sistema sa jednom izbornom jedinicom, petoprocentnim izbornim pragom i zatvorenim izbornim listama – uočene u toku 18 godina i sedam izbornih ciklusa njegove primene. Autori prve verzije analize su prof. Milan Jovanović i docent Dušan Vučićević sa Fakulteta političkih nauka u Beogradu uz saradnju sa aktivistima iz Nacionalne koalicije za decentralizaciju i Nacionalnog demokratskog instituta.

Analiza prednosti i nedostataka šest izbornih modela posmatrana je kako iz ugla građana, tako i iz ugla samih političkih partija, a u analizi su radi empirijske provere korišćene simulacije rezultata parlamentarnih izbora iz 2012. godine u alternativnim modelima kako bismo izbegli prigovore da se u analizi radi samo o teoretisanju koje nije utemeljeno u praksi.
 
Kao prednosti aktuelnog izbornog sistema izdvojene su:
  • verno preslikavanje raspoloženja biračkog tela u parlamentarne mandate (proporcionalnost izbornih rezultata)
  • predstavljenost interesa nacionalnih manjina u parlamentu
  • zastupljenost predstavnika manje zastupljenog pola (žena)
 
Od nedostataka su istaknuti:
  • hiperreprezentativnost
  • slaba komunikacija građana i izabranih predstavnika
  • depersonalizovanost poslanika
  • situacija u kojoj građani glasaju, ali ne biraju poslanike koji će ih predstavljati
  • deformacija teritorijalnog (geografskog) predstavljanja

Analiza obuhvata mehaniku po kojoj izborni sistemi funkcionišu, kako utiču na prednosti i mane postojećeg modela, koje dodatne prednosti i nedostatke možemo očekivati po njihovom uvođenju kao i defekti važećeg modela koji bi njihovim uvođenjem bili otklonjeni; kao i potencijalni nedostaci do kojih bi institucionalizacija svakog od šest modela mogla da dovede.
 
Centralni deo dokumenta predstavlja analiza šest alternativnih izbornih modela koji mogu predstavljati odgovor na uočene probleme i defekte i to:
  1. proporcionalni izborni sistem sa velikim izbornim jedinicama
  2. proporcionalni izborni sistem sa izbornim jedinicama male i srednje veličine
  3. mešoviti većinski izborni sistem
  4. mešoviti proporcionalni izborni sistem
  5. proporcionalni sistem sa izbornim listama otvorenim za birače
  6. proporcionalni izborni sistem sa direktnim glasanjem za kandidate unutar jednomandatnih izbornih jedinica
Kako je ovo prva radna verzija dokumenta svim zainteresovanim građanima, institucijama, političkim akterima i aktivistima ostavljena su otvorena određena pitanja i deleme o manje važnim institutima. Sve komentare i sugestije možete poslati na mail info@nkd.rs ili kontaktirati sa nama na telefon 018/247-153.
 

*Korišćenje podataka iz analize dozvoljeno je isključivo uz navođenje izvora